ÖĞRENME PSİKOLOJİSİ

• Öğrenmeden bahsedebilmek için çevre ile etkileşim sonucu ortaya çıkan davranış değişikliği şarttır.

Pozitif Transfer: Eski bilginin yeniyi kolaylaştırması.

Negatif Transfer: Eski bilginin yeniyi zorlaştırması.

Davranışçı Kuramlar:

• Klasik (Tepkisel) Koşullanma - Pavlov
• Bitişiklik Kuramı - Guthrie
• Bağlaşım Kuramı - Thorndike
• Operant (Edimsel) Koşullanma - Skinner

Davranışçı Kuramların Genel Özellikleri

• Zihin tabula rasa
• Hayvan - insan davranışları benzer
• Öğrenme U - T ilişkisidir.
• Öğrenme gözlenebilir, ölçülebilir.
• Organizma içinde ne olup bittiği anlaşılamaz.
• Öğrenmeden çok "koşullanma" tabiri

A) Klasik Koşullanma: Başlangıçta nötr uyarıcının, yaşantı sonucu koşullu uyarıcı olması.

Klasik Koşullanma Süreci (Liste Formatı):

• Zil (nötr uyarıcı) \rightarrow Zil (koşullu uyarıcı)
• Et (koşulsuz uyarıcı)
• Salya (koşulsuz tepki) \rightarrow Salya (koşullu tepki)

Klasik (Tepkisel) Koşullanmanın 3 Temel Özelliği:

• Organizma pasif
• Pekiştireç davranıştan önce verilir.
• Duyuşsal davranışlar kazandırılır.
• Garcia Etkisi: Olumsuz tat koşullanması.
• Birincil Pekiştireç: (et) Organizmayı doğal olarak etkileyen, koşulsuz uyarıcı.
• İkincil Pekiştireç: (zil) Organizmayı etkileme gücünü sonradan kazanmış koşullu uyarıcı.

B) Bağlaşımcılık Kuramı:

• Organizmanın hedefe götüren, haz veren tepkileri seçmesi.
• Thorndike'a göre öğrenme = deneme-yanılma
• Öğrenebilmek için organizmanın farklı tepkiler üretip aralarından seçim yapması gerekir.

Tepki Çeşitliliği İlkesi:

• Benzer durumlara önceki yaşantılar düşünülerek tepki verilir (Tepki analojisi).
• Anlamlı ilişki, bağlantıyı kolaylaştırır. (Ait olma) (Rize-çay ya da Antep-baklava gibi)
• Pekiştirmenin etkisi, doğru davranışla yan yana olan davranışa da yayılır. (Kopya çekilirse, kopya pekişir)

Çağrışımsal Zıtlık: Alfabeyi ileri saymanın kolay, geri saymanın zor oluşu.

Çağrışımsal Geçiş: Resimli kitaptan, resimsiz kitaba geçiş.

C) Bitişiklik Kuramı: U-T arası zamansal yakınlık.

• Ödül ve tekrar, öğrenme için gerekli değildir.
• Organizma bir uyarıcıya verdiği tepkiyi, aynı uyarıcı ile her karşılaştığında, aynı şekilde verir. Tekrarlar U-T arasındaki bağın gücünü arttırmaz. (Tek denemede öğrenme)
• Guthrie: Tek denemede öğrenme
• Watson: U-T bağını güçlendirmek için tekrar
• Organizma, belli bir durumda, en son hangi davranışı gösterdiyse, aynı durumla tekrar karşılaşınca, aynı davranışı gösterme eğilimindedir.

Guthrie alışkanlıkları yok etmek için 3 yöntem söyler:

• Eşik yöntemi: Vefat haberini yavaş yavaş söyle
• Bıktırma yöntemi: Bıkana kadar istemeyen davranışı yaptırma.
• Zıt tepki: Sevmediği yemeği, sevdiği şeye koyup yedirme.
• Watson, davranışçılığın kurucusudur.

Watson'a göre öğrenme:

• En önemli unsur çevre
• U-T, birbirine çok yakın zamanda verilmeli
• Tekrar önemli
• Bütün davranışlar koşullanmayla öğrenilebilir.
• Bir uyarıcıya verilecek tepki en son ve sık olanıdır.

D) Edimsel (Operant) Koşullanma: Organizmanın yaptığı davranışın ödüllendirilmesi ya da cezalandırılması durumuna göre davranışın devam edip etmemesi. (Önce davranış, sonra uyarıcı)

• Organizma aktif, iradeli
• Pekiştireç davranıştan sonra geliyor.
• Olumlu pekiştirme: Çikolatanın verilmesi
• Olumlu pekiştireç: Çikolata
• Tekrarlanma olasılığı artan davranış = yaptırım toplama
• I. Tip Ceza: İtici / kötü uyarıcı ortama girer.
• II. Tip Ceza: Sevilen uyarıcıdan mahrum bırakılır.
• Birincil pekiştireç: Biyolojik etkili, doğal uyarıcı
• İkincil pekiştireç: Öğrenme ile sonradan kazanılır
• Davranışta kontrast: Bir derste susunca diğerinde daha çok konuşma
• Premack İlkesi (Büyükanne Kuralı): "Yarım saat kitap okursan bilgisayar oynayabilirsin."
• Rosenthal / Pygmalion Etkisi: Ön yargılar sonucunda kendini gerçekleştiren kehanet

Sosyal Öğrenme Kuramı

• Bandura tarafından geliştirildi.
• Öğrenmeyi; insanların uyarıcı olaylara verdikleri tepki sonucu oluşan düşünce ve zihinsel süreçler olarak görür.
• Öğrenme için pekiştirme zorunlu değildir.

Temel İlkeleri:

• Karşılıklı belirleyicilik (çevre - birey - birey - çevre)
• Sembolleştirme kapasitesi (geçmişi sembollerle hafızada taşıma)
• Öngörü kapasitesi (gelecekle ilgili planlar yapma)
• Dolaylı öğrenme kapasitesi (gözlemleyerek öğrenme)
• Öz-yargılama kapasitesi (kendi hakkında düşünme)
• Öz-yeterlilik algısı (yeteneklerini nasıl algıladığı)
• Öz-düzenleme kapasitesi (hayatını kontrol etme)

İşaret ve Gestalt Kuramı

• Davranışçılık ile Gestalt'ı birleştiren kuram.
• Öğrenme, organizmanın amacına ulaşmak için çevresindeki olaylar arasında ilişki kurması.
• Tolman'a göre davranış, amaca yöneliktir.
• Organizma en uygun davranışı seçer.
• Ödül gerekli değildir.
• Molar Davranış: Davranışın bütün olarak incelenmesi.
• Beklenti: Ne olacağına ilişkin edinilmiş bilgi.
• Deneme (Hipotez): Beklentilerin doğrulanıp doğrulanmadığı.
• Ödül Beklentisi: Pekiştireç beklentisi.
• Örtük Sönme: Ödülün ulaşılabilir olmayışının görünmemesi.
• Gizli (Örtük) Öğrenme: Farkında olmadan gerçekleştirilen yer öğrenme. Organizmanın çevreyi keşfi.
• Bilişsel Harita: Organize edilmiş bilgi.
• Bilişsel Deneme Yanılma: En uygun bulunan seçenek.

Bilişsel Kuramlar

Gestalt = Koffka, Köhler, Wertheimer

• İnsanlar düzen ve bütünlük ile algılar.
• Organizma çevreyle etkileşim içindedir.
• Algılar özneldir.
• Ezberci eğitime karşı çıkılır.
• U - Algısal örgütleme - T
• Pragnanz Yasası: Temel algı yasası. Birey dış dünyayı bütün (Gestalt) olarak algılama eğilimindedir.

Algısal Örgütleme İlkeleri:

• Şekil - zemin ilişkisi
• Benzerlik ilkesi
• Yakınlık ilkesi
• Tamamlama ilkesi
• Süreklilik ilkesi
• Basitlik ilkesi

Bilgiyi İşleme = Miller, Neisser, Gagne

• Bellek Türleri:
• Duyusal
• Kısa süreli
• Uzun süreli (Anısal, işlemsel, anlamsal)
• Bilişsel Süreçler: Ket vurma (İleriye / geriye ket vurma)

Epizodik Bellek: Önemli ve özel günlerin hatırlanmasını sağlayan anısal bellek.

Semantik Bellek: Kavramlar, formüller, sayılar ilgili bellek.

Prosedürel Bellek: Bir işin nasıl yapılacağı ile ilgili bilgilerin depolandığı bellek, işlemsel bellek.

• Metacognition: Diğer adıyla "yürütücü biliş bilgisi"dir. Bireyin kendi bilişsel süreçleri ile ilgili farkındalığını ifade eder.

Hümanistik (İnsancıl) Yaklaşım

• İnsan doğuştan iyidir ve her şeyin merkezindedir.
• Benlik Kavramı - C. Rogers
• Ben ve İdeal Ben

Etkili Öğrenmenin Özellikleri:

• Etkili öğrenme ortamının özellikleri
• İhtiyaçlar Hiyerarşisi - A. Maslow
• İnsan doğuştan iyidir = İnsancıl yaklaşım
• Kötüdür = Psikanalitik yaklaşım
• Nötrdür = Davranışçı yaklaşım

GELİŞİM PSİKOLOJİSİ

Psikolojik Yaklaşımlar

Yapısalcılık

• Wundt
• İnsan bilinci, iç bakış
• Atomistik yaklaşım (bilinci en küçük parçalarına ayırma)

İşlevselcilik

• W. James, Dewey, Carr Angell
• Sosyal çevreye uyum

Psikanalitik Yaklaşım

• Freud, Erikson, Jung, Adler, Honey
• Bilinçdışı

İnsancıl Yaklaşım

• Rogers, Maslow
• İletişimin önemi

Davranışçılık

• Thorndike, Pavlov, Watson, Skinner
• Deney - gözlem
• U-T bağı, ödül-ceza

Gestalt

• Köhler, Koffka, Wertheimer
• Algı, zihinsel süreçler

Bilişsel Yaklaşım

• Piaget, Vygotsky, Chomsky
• Şemalar, zihindeki yapılar

Varoluşçu Yaklaşım

• May, Frankl
• Şimdi ve burada olan / kişilik ve duygular

Evrimsel Yaklaşım

• Darwin
• Uyum

Biyolojik Yaklaşım

• Gessell
• Dönem ve olgunlaşma kavramı (ilk kez)

Kültürel Yaklaşım

• Sinpelli, Markus, Kitayama, Kağıtçıbaşı
• Kültür - birey ilişkisi

Mezosistem: Kişinin yaşamındaki sistemlerin kesişimi. (Ev, okul, iş vb.)

Egzosistem: Dolaylı etkileyebilecek dış çevre (babanın iş yeri)

• Evre kuramları, dönem geçişli bir süreçtir.

Gelişim İlkeleri:

• Kalıtım ve çevrenin ortak etkisi var.
• Yordanabilir bir sıra izler.
• Baştan ayağa doğrudur.
• İçten dışa doğrudur.
• Sürekli ve aşamalıdır.
• Nöbetleşe devam eder / hızı her yaşta farklıdır.
• Bir bütündür.
• Bireysel farklılıklar, kritik dönemler vardır.

Deri: 0 - 2 hafta

Embriyo: 2 hafta - 3 ay

2 - 6 yaş: Kaba (büyük) motor kaslar, göz koordinasyonu (I. çocukluk da denir)

6 - 12 yaş: İnce (küçük) motor kaslar, el - göz uyumu (9 yaşına kadar devam eder) (II. çocukluk da denir)

• Gelişim görevleri kavramı = Robert Havighurst
• Piaget'ye göre zeka = çevreye uyum

Artifikalizm: Tüm doğa olaylarını insan özelliğiyle açıklama.

Ayniyet (Özdeşlik): Cisimlere bir şey ekleyip çıkarmadan aynı kaldığını bilmek.

• İşlem öncesi: 2-7 yaş
• Somut işlemler: 7-12 yaş
• INRC: Sistemli düşünme
• Piaget'de dilin hiçbir rolü yoktur.
• Eğitim ve sosyal ilişkiler bilgi geliştirmez.
• Vygotsky'ye göre sosyal deneyim zihni geliştirir.
• Dil ve eğitim, düşünceyi geliştirir.

Chomsky ve Psikolinguistik Kuramı

• Dil doğuştandır. (Dil Edinme Mekanizması) ile doğarız.

Bruner'e göre insan gelişimi:

• Eylemsel dönem, imgesel dönem, sembolik dönem

Topografik Kuram:

• Freud (Bilinç, bilinç öncesi, bilinç dışı)

Psikodinamik Kuram:

• Yaşam enerjileri (Temel ihtiyaçlar)
• Cinsellik (Libido), saldırganlık (Thanatos) (Freud)
• Oralite (Ağızcılık): Karamsarlıktan zevk alma
• Analite (Dışkılamacılık): Sıkıntı, fetişizm, süperego baskısı
• Oedipus: Erkeğin babayı rakip görmesi
• Elektra: Kızın anneyi rakip görmesi
• Fallik evre: 3-6 yaş (Cinsel kimlik oluşur)
• Latent evre: 6-12 yaş (Oyun terapisi önemli)

Erikson

• Kişilik gelişiminin en önemli unsuru sosyal çevre
• Hayat boyu gelişim
• Kimlik, en önemli özellik
• Ego, en önemli mekanizma
• En önemli evre 12-18 yaş (Kimliğe karşı rol karmaşası)

Erikson'un Kişilik Gelişim Evreleri:

• 0-2: Temel Güvene karşı Güvensizlik = Güven / özgüven
• 2-4: Özerkliğe karşı Utanç ve Kuşku = Bağımsızlık
• 4-7: Girişimciliğe karşı Suçluluk = Girişimcilik
• 7-12: Başarıya karşı Aşağılık = Yeterlilik duygusu
• 12-18: Kimliğe karşı Sadakat = Kimlik duygusu
• 18-30: Yakınlığa karşı Uzaklık = Eş seçimi, evlilik
• 30-60: Üretkenliğe karşı Durgunluk = Üretim duygusu
• 60+: Benlik Bütünlüğüne karşı Umutsuzluk = Ölümü kabullenme

Marcia'nın Kimlik Statüleri:

• Başarılı Kimlik: Kendini bulmuş
• İpotekli Kimlik: Dayatılan kimlik
• Moratoryum: Arayışta
• Dağınık Kimlik: Bulamamış

Lewin'in Alan Kuramı: + + / + - / - -

Piaget'in Ahlak Gelişim Evreleri

• 5-10/ Ahlaki gerçekçilik = Sonuca bakar.
• 10+ / Özerk evre (otonom ahlak) = Niyete bakar.
• Ceza, itaat, saf çıkarcı; gelenek öncesi
• Yasa ve düzen, iyi çocuk olayım, iyi desinler diyorsa; geleneksel
• Toplum, evrensel ilkeler; gelenek ötesi
• Fenomenolojik Benlik Kuramı, insanın öz ve yeteneklerine odaklanır.

REHBERLİK

İnsancıl Yaklaşım: A. Maslow, C. Rogers

Maslow ve İhtiyaçlar Görüşü

• Bir ihtiyaç belli bir derecede karşılanmadan bir sonraki ihtiyaç feda edilebilir ama önceki hayati sonraki ihtiyaç feda edilebilir ama önceki hayati.
• Rehberlik hizmetleri ilk kez sanayi-endüstri alanında ABD'de, 1908'de F. Parsons tarafından Türkiye'de ilk olarak eğitim alanında (1950'lerde)

Parsons Modeli

• Bireyin niteliklerini ortaya çıkar.
• Mesleğin niteliklerini ortaya çıkar.
• Bireyi en uygun mesleğe yönlendir.
• Günümüzdeki mesleki rehberlik anlayışıyla özdeştir.

Klinik Model (Özellik - Faktör Kuramı)

• Sorunların tespit edilmesini ve sorunların çözülmesine yardımcı olmayı amaçlar.
• Bireyi tanı \rightarrow Sorunu tanı \rightarrow Bireye yardımcı ol.

Gelişimsel Model: Matthewson

• OÇEM: Otistik Çocuklar Eğitim Merkezleri
• BİLSEM: Bilim Sanat Eğitim Merkezleri

Müşavirlik (Konsültasyon): Psikolojik danışman - öğrt. iş birliği, bilgi alışverişi

Önleyici ve Gelişimsel Hizmetler:

• Sınıf Rehberlik Hizmetleri
• Okul Rehberlik Hizmetleri
• (Bireyi tanıma, bilgi verme, yöneltme ve izleme)

İyileştirici Hizmetler:

• Bireysel Psikolojik Danışma
• Grupla Psikolojik Danışma
• Psikososyal Müdahale
• Sevk (yönlendirme)

Destek Hizmetler

• Program yönetimi, araştırma, proje
• İşbirliği
• Müşavirlik
• Mesleki gelişim

Ginzberg ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramı

• 5-11 yaş / Fantezi Seçimler (Hayal) Dönemi
• 11-17 yaş / Geçici Seçimler (Deneme) Dönemi
• 18-23 yaş / Gerçekçi Seçimler Dönemi

Super'in Benlik Kuramı

• 14 yaşa kadar: Büyüme (Özdeşleşme) Evresi
• 14-24 yaş: Araştırma (Keşfetme) Evresi
• 25-44 yaş: Yerleşme Evresi
• 45-64 yaş: Koruma, Devam Ettirme Evresi
• 65 yaş + : Çöküş Evresi

Kendi içinde 3'e ayrılır:

• 14-18 = Deneme Basamağı
• 18-21 = Geçiş Basamağı
• 21-24 = Sınama ve İzleme Basamağı

Roe'nun İhtiyaçlar Kuramı

• Koruyucu üzerine aşırı derecede düşme
• Çocuğa soğuk davranma
• Çocuğu kabul etme

Gottfredson'un Daraltma ve Uzlaşma Kuramı

• En çok istenen seçenekle dış gerçeklerin uyuşmasının sağlanması.

Bibliyoterapi: Bireyin sorunları ile ilgili okuyarak kendi kendine psikolojik yardım sağlaması tekniği.

Psikolojik Danışma Kuramları

Varoluşçu Kuram

• Şimdi ve burada
• Anı yaşa
• Özgür ol
• Yaşamını anlamlı kıl

Psikanalitik Kuram

• İnsan doğuştan kötüdür.
• Id - ego - süperego
• Bastırılan dürtüler
• Cinsellik ve saldırganlık

Akılcı - Duygusal Kuram

• Anlamlandırma biçimi
• Akıl dışı - mantıksız düşünceler
• Akılcı - mantıklı düşünceler
• ABC çerçevesi

Hümanistik Kuram

• İnsan doğuştan iyidir.
• İhtiyaçlar piramidi
• Kendini gerçekleştirme
• Her birey biricik, tektir.

Davranışçı Kuram

• İnsan doğuştan nötrdür.
• Öğrenilmiş davranışlar
• Pekiştirme ve ceza
• Klasik ve edimsel koşullanma

Gestalt Terapisi

• Bitirilmemiş işler
• Şimdi ve burada
• Bütünlük ve denge
• Bütün - parça ilişkisi

Gerçeklik Terapisi

• Sorumluluk
• Seçim
• Başarılı - Başarısız kimlik
• Gerçeklerle yüzleşme

Eklektik Kuram

• Sentez
• Her kuramın kendi eksikleri
• Bir kurama bağlı kalma hatası
• Her danışana göre danışma

Fenomenolojik Kuram

• İnsan doğası hak. olumlu inanış
• Psikanalitik kurama benzerlik
• Benlik durumları
• Çocuk - yetişkin - anne / baba benlik

Çatışma Çözme Yöntemleri:

• Ayıcık Yöntemi: İlişki çok önemli, amaç zayıf, yetersiz.
• "Ağzımızın tadı kaçmasın Ali Rıza Bey" :)
• Kaplumbağa Yöntemi: Sorundan uzak durur, geri çekilir.
• Köpekbalığı Yöntemi: Güç kullanarak istediğini almaya çalışır.
• Tilki Yöntemi: Uzlaşmacı, girişimci, iş birlikçi
• Baykuş Yöntemi: Hem amaç hem ilişkiler çok önemli görülür.
• İki tarafın da amaçlarına ulaşabileceği bir çözüm aranır.

ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ

Öğretim İlkeleri

• Somuttan Soyuta: Fasulye, çubuk, rakam.
• Bilinenden Bilinmeyene: Önceki bilgilerle ilişkilendirme.
• Yaşama Yakınlık (Hayatilik):
• Yakından Uzağa: Mahalle-köy-ilçe-il-ülke.
• Basitten Karmaşığa:
• Yaparak Yaşayarak Öğrenme:
• Bütünlük:
• Açıklık:
• Güncellik (Aktüalite):
• Ekonomiklik:

Tam Öğrenme Modeli (Bloom)

• Öğrencilere yeterli kadar zaman ve tekrar şansı verilirse, tüm öğrenciler üst düzey öğrenebilir.
• Giriş Değişkenleri:
• Hazırbulunuşluk
• Nitelikli eğitim
• Tekrar fırsatı
• Yeteri kadar zaman
• En az %75 başarı getirir.

Öğrenme Süreci Bileşenleri (Liste Formatı):

• Bilişsel Giriş Davranışları (Ön bilgiler, okuma hızı vb.) %50 etkilidir.
• Duyuşsal Giriş Davranışları (Özgüven, ilgi, tutum) %25 etkilidir.
• Öğretim Süreci (%25)
• Bir birim öğrenilmeden diğerine geçilemez.

Yapılandırmacılık

• Piaget, J. Dewey, Vygotsky, Bruner, Gestalt
• Öğrenme: eski ile yeni bilgi arasındaki bağ ile keşif.
• Bilgi bireyden bağımsız değildir.
• Proje, problem, gezi, tartışma vb. yöntemler.
• Gerçek yaşam deneyimleri kazandırılır.
• Öğrenmeyi öğrenme esastır.
• Öğrenci aktiftir; öğretmen rehberdir.
• Farklı türlerde yapılandırmacılık türleri vardır:
• Sosyal Yapılandırmacılık (Vygotsky)
• Bilişsel Yapılandırmacılık (Piaget)
• Radikal Yapılandırmacılık (Glasersfeld)

5E Modeli

• R. Bybee
• Bilginin derinlemesine araştırılmasını amaçlar.

• Giriş (Dikkat Çekme)

• Keşfetme (Araştırma)

• Açıklama

• Derinleştirme

• Değerlendirme

7E Modeli

• 5E Modeline ek olarak "ilişkilendirme" ve "Fikir Alışverişi" aşamaları eklenmiştir.

• Giriş

• Keşfetme

• Açıklama

• Derinleştirme

• İlişkilendirme

• Fikir Alışverişi

• Değerlendirme

Çoklu Zeka Kuramı

• Gardner
• Sözel / Dilsel Zeka
• Matematiksel / Mantıksal Zeka
• Bedensel / Kinestetik Zeka
• Görsel / Uzamsal Zeka
• Sosyal / Bireyler arası zeka
• Müziksel / Ritmik zeka
• Öze Dönük / Bireysel zeka
• Doğa zekası

İş Birliği Öğrenme Modeli

• J. Dewey, Vygotsky
• Olumlu Bağımlılık
• Grup ödülü
• Bireysel sorumluluk
• Eşit Başarı
• Sürecin değerlendirilmesi
• Sosyal beceriler
• Yüz Yüze İletişim
• Bireysel ve grupça değerlendirme
• İş birlikli öğrenme grupları bütün derslerde sıkça kullanılabilir.
• Bireysel sorumluluk, grup başarısı, takım ruhu vardır.

Öğretim Durumları Modeli

• Gagne - Öğrenme beyinde gerçekleşir, duyuşsal fark ettirilir.
• Sözel bilgi, zihinsel beceri, bilişsel stratejiler

Temel Öğretim Modeli

• Glasser
• Amaç öğrenicilere bilişsel süreçlerin kazandırılması
• Öğretim destekleri:
• Giriş davranışları
• Öğretme yolları
• Değerlendirme
• Geri bildirim
• En iyi öğretim, en iyi sınıfta ve en iyi öğretmenle yapılır.
• Okul; öğrencilerin fizyolojik, sevgi, güç, özgürlük, eğlence vb. ihtiyaçlarını karşılamalıdır.

Etkili Öğretim Modeli

• Slavin
• Öğrenmeyi etkileyen faktörlerin kontrolünü amaçlar.
• Öğretimin niteliği
• Öğretimi bireyselleştirme
• Güdüleme
• Zaman

Basamaklı Öğrenme Modeli

• Farklı öğrenme yolları ve ilgi alanları
• A Basamağı: Üst düzey bilişsel etkinlikler (Değerlendirme, sentez, analiz)
• B Basamağı: Bilgiyi kullanma ve transfer (Uygulama)
• C Basamağı: Temel bilgi ve anlama etkinlikleri (Bilgi - Kavrama)

Okulda Öğrenme Modeli

• Carroll
• Her öğrenci öğrenebilir. Temel değişken zamandır.
• Yetenek, sebat, sabır, öğretimin niteliği, fırsat, yararlanma yeteneği
• Öğrenemeyen öğrenci yoktur; hızlı ya da yavaş öğrenen öğrenci vardır.

Beyin Temelli Öğrenme Modeli

1. Her beyin benzersizdir.
2. Beyin hızlı işlemci, aynı anda çok veri.
3. Anlamı araştırma doğuştandır.
4. Öğrenme fizyolojiyle ilişkilidir.
5. Öğrenme teşvikle artar; tehditle azalır.
6. Parça ve bütünler eş zamanlı öğrenilir.
7. Dikkat ve çevresel algılama
8. Örüntü oluşturma için duygular önemlidir.
9. Anlam araştırması örgütleme yoluyla oluşur.

Etkin (Aktif) Öğrenme Modeli

• Yaparak-yaşayarak öğrenme
• Öğrenmeyi öğrenme (öz düzenleme)
• Karar verme
• Etkin katılım

Probleme Dayalı Öğrenme Modeli

• Dewey - Bruner
• Gerçek hayattaki bir sorundan yola çıkılır.
• Amaç sadece sorunun çözülmesi değil, o problem/sorun aracılığı ile sorgulama, araştırma becerisi kazandırmaktır.

Proje Temelli Öğretme Modeli

• Öğrenci kendi öğrenmesini kendi gerçekleştirsin ve ortaya özgün bir ürün koysun.

Uzaktan Eğitim Modeli

• İnternet tabanlı ya da harmanlanmış (öğretim - uzaktan)

Yaşam Boyu Öğrenme Modeli

• Yaşam boyu öğrenme

Kuantum Modeli

• Geçerliliği kanıtlanmış tüm öğrenme modellerinden sentezlenmiş karma model

Öğretim Stratejileri

• Sunuş: Kural-Örnek stratejisi de denir. (Ausubel)
• Buluş: Cevabı öğrenciye buldurma. (Bruner)
• Araştırma - İnceleme: Araştırma. (Dewey)

Öğretim Yöntemleri

• Anlatım (Takrir)
• Tartışma
• Örnek olay
• Gösterip yaptırma
• Problem çözme
• Bireysel çalışma
• Konferans: İlgili uzmanın bilgi vermek amacıyla yaptığı konuşmadır. Sunum sonrası soru sorulabilir.
• Brifing: Bir üst yetkiliye kısa ve öz bilgileri verme.
• Söylev (Nutuk): Bir grubu etkilemeye yönelik duygusal yanı ağır basan konuşma.
• Demeç: Yetkili kişinin yetkili olduğu konuda yayın organlarına yaptığı açıklama.
• Münazara: İki karşıt görüş vardır. Karşıt grup savunulan görüşü kanıtlamaya çalışır.
• Sempozyum (Bilgi Şöleni): Bir konunun değişik boyutlarının bir dinleyici grubu ile paylaşılmasıdır. Sunum sonunda dinleyiciler soru sormazlar. Tartışma amacı yoktur.

Öğretim Yöntem ve Teknikleri (Devamı)

• Forum: Değişik görüşlerden kişilerin görüşlerini demokratik bir ortamda tartıştıkları süreç.
• Panel: Panele göre daha formal. Dinleyiciler konuşmacılara soru sorabilir.
• Açık Oturum: Güncel konular, herkese eşit tartışma.
• Seminer: Alanında uzman kişilerin sunum yapması. Sunu üzerine tartışılabilir.
• Kollekyum: İki panel grubu (öğrenci-uzman). Öğrenciler soru sorar, uzmanlar cevaplar.
• Zıt Panel: İşlenmiş konuların tekrar edilmesi. Soru soran ve cevap veren şeklinde öğrenciler iki gruba ayrılır.
• Buzz (Vızıltı) Grubu: Öğrenciler ilgi duydukları konulara göre gruplar oluşturur. Kişi sayısı kadar süre verilir. (Örn: Vızıltı 22 (2 öğrenci 2'şer dakika)) Sınıfın tümü aynı anda tartışmaya katılır.
• Philips 66: Amaç öğrenci katılımını arttırmak. 6 kişilik grup, 6 dakika grup içi düşünme. En son düşüncelerin gruplar arasında paylaşılması.
• Fikir Taraması: Derste sıkılan sınıfa, ilgiyi tekrar toplamalarını sağlamak için 4-9 kişilik gruplar halinde görüşlerini, konuya dair fikirlerini sorma.
• Çember Tekniği: 10-15 öğrenci, bir başkanın etrafında çember şeklinde oturur. Başkan sırayla soru sorar. Her öğrenciye 1-2 dakika süre verilir.
• Workshop (Çalıştay): Konusunda uzman bireyler kısa bir süre için toplanır, bir konuda çözüm önerileri arar ve rapor hazırlar.
• Panel: Küçük bir uzman grup, başkan yönetiminde dinleyicilere konuşur.
• Örnek Olay: Hayatta karşılaşılan problemlerin sınıf ortamında çözülmesi.
• Gösterip Yaptırma: Gösterim aşamasına "demonstrasyon" denir.
• Problem Çözme: Adı üstünde :)
• Bireysel Çalışma Yöntemi: Oto-Didaktik. Sınıf ortamında uygulanması çok zor.

Grupla Öğretim Teknikleri

Beyin Fırtınası

• Benzerinden yararlanma
• Fikir bağlantısı kurma
• Zarardan yarar üretme
• Ters beyin fırtınası
• Gösteri Tekniği
• Sokrat Tartışması
• Sokrat Semineri
• Soru Cevap
• Rol Oynama
• Drama

6 Şapkalı Düşünme

• Beyaz şapka: Nesnellik, tarafsızlık
• Sarı şapka: İyimserlik
• Yeşil şapka: Yaratıcılık
• Siyah şapka: Karamsarlık
• Kırmızı şapka: Duygusallık
• Mavi şapka: Soğukkanlılık

6 Ayakkabılı Düşünme Tekniği

• Lacivert Ayakkabı: Rutin işler, resmi prosedürler
• Gri spor ayakkabı: Bilgi toplama ve uygulama
• Kahverengi yürüyüş ayakkabısı: İnisiyatif alma
• Turuncu lastik çizme: Acil müdahale ve güvenlik
• Pembe ev terliği: İnsancıllık ve hassasiyet
• Mor binici çizmeleri: Yetki ve otorite

Görüş Geliştirme Tekniği: Adı üstünde :)

Kartopu (Snowball): Öğrenci önce tek, sonra iki kişi, sonra dört, sonra sekiz kişilik gruplara birleşerek en sonunda grupla görüşlerini paylaşır.

İstasyon: Sınıf farklı masalara bölünür, öğrenciler masaları tek tek gezerek önceki grupların yaptıklarına katkı sağlarlar.

Akvaryum: İki tür uygulanabilir. Birincisinde sınıf ortasındaki sandalyeye gönüllü olarak oturan öğrenci konuşur. İkincisinde farklı iki çember oluşturulur. İç çember tartışırken dış çember onları izler, ardından iç ve dış çemberdeki öğrenciler yer değiştirir.

• Benzetim: Model ya da gerçekmiş gibi ele alınan bir olay üzerinde yapılan öğretim.
• Mikro Öğretim Tekniği: Öğretmen eğitiminde kullanılır. Öğretmen adayının dersi izlenir ya da kayıt edilir. Öğretmen adayına geri bildirim verilir.
• Konuşma Halkası: Öğrenciler daire şeklinde oturur, sırasıyla konuşurlar. Söz almak istemeyen öğrenciye bir defalık PAS hakkı verilir.
• Bireyselleştirilmiş Öğretim (Keller Planı): Öğrenciye göre eğitim, homojen grup, 4-5 kişilik sınıflar, akran öğrenimi.
• Programlı Öğretim: Kendi algı hızında.
• Bilgisayar Destekli Eğitim: PC ile :)

Sınıf Dışı Öğretim Teknikleri:

• Gezi
• Gözlem
• Görüşme
• Ödev
• Sergi
• Müze eğitimi

Diğer Öğrenme Teknikleri

• Köşelenme: Öğrenciler kendilerine uygun çözümün asılı olduğu köşede toplanıp konuşur, sonuçları sınıfa sunarlar.
• Öğrenme Halkası (Karplus):
• hafta: inceleme veri toplama
• hafta: kavram tanıtımı
• hafta: kavram uygulama
• Kum Saati: Amaç ön öğrenmelerin anımsatıp kullanımı, yeni öğrenmelerle bağ kurulumu. Kum saatinin ortasına ne öğrenileceği, üstüne ne bildiği, altına ne öğrendiği yazılır.
• Pazar Yeri: Öğrencilerin birbirlerini tanımaları, görüşlerini, deneyimlerini birbiriyle paylaşmaları için kullanılır. Öğrenciler küçük kağıtlara yazarlar ve sınıfta pazarcı gibi dolaşırlar. Birbirlerine fikirlerini satmaya çalışırlar. :)
• Dedikodu: Öğrenciler ikişerli gruplara ayrılır. Her çift birbiriyle tartışır sonra çiftler değiştirip tek tek tartışırlar. En son sınıfta tartışılır.
• Serbest Kürsü: Sınıfta serbest kürsü isimli pano oluşturulur. Dergi, gazete vb. de hazırlanabilir.
• Deney: Bildiğimiz deney :)
• Tutor Destekli Öğretim: Sınıftan geride olan öğrenci için öğretmenle dersleri aksatmadan ek öğretim.
• Akrostiş: Bildiğinin aynısı, eğlenceli öğretim için.
• Rulman: İç içe iki çember oluşturulur. Öğretmen süre verir. Karşılıklı öğrenciler konuşur, bir yan öğrencinin yerine döner.
• Tereyağ - Ekmek: Öğrenciler önce bireysel düşünür sonra fikirlerini arkadaşları ile paylaşırlar.
• Sandviç: Bireysel, ikili, grupsal en son da proje ile anlatılır.
• Mim - (Sessiz Anlatış): Sessiz sinema
• Düşün - Eşleş - Paylaş: Önce bireysel olarak yazar, yazdığı görüşü grup içinde paylaşır. Grubun ortak görüşü sınıfta paylaşılır.
• Sinektik: Problem verilir. Öğrenciler alışılmadık benzetmeler kurar, yeni ve özgün çözümler üretir.
• Arkası Yarın: Konunun merak uyandıran bölümleri bir sonraki derste anlatılır.
• Analoji: Bilinmeyen bir konuyu bilinen bir şeyle ilişkilendirerek öğretmeyi amaçlar.
• Öykü Oluşturma: Hikayeleştirme.
• At Nalı: Sınıflar U şeklinde dizilir. Öğrenci ve öğretmenler birbirini görür. Tartışma, katılım artar.
• Argümantasyon: İddia ortaya atılır. Gerekçeler ve kanıtlar sunulur. Karşı görüşler tartışılır.
• Güç Alanı Analizi: Amacı belirler. Destekleyen güçler ve engelleyen güçler, gelişme yolları dökülür.
• Bilişsel Çıraklık: Öğretmen, öğrenciye nasıl düşündüğünü gösterir. Öğrenci rehberli uygulama yapar. Destek yavaş yavaş çekilir.
• Ekiple Öğretim: Öğretmenlerle ilgilidir. Öğretmenler iki veya daha çok sayıda toplanır ve planı paylaşır. Farklı bakış açıları sunulur, öğrenme zenginleşir.
• Buzkıran: Ders öncesi öğrencileri rahatlatmak, ön yargıları azaltmak için.
• Beyin Eseri: Problem verilir. Eleştiri yok, fikir yağmuru var. En son fikirler toplu şekilde değerlendirilir.
• Öğrenme Galerisi: Öğrencilerin ürünlerini sergi gibi dolaşarak inceleyip öğrenmelerini sağlar. Gez, gör, öğren.

Kavram Öğretimi

• Kavram Haritası: Temel bir kavramı tanımlamak ve bu kavramın özelliklerini göstermek için kullanılır.
• Balık Kılçığı: Sorunun iskeleti çıkartılır. Problem balığın başına yazılır. Olası nedenler kılçıklara yazılır. Neden-sonuç ilişkisi kurulur.
• Sınıflama Haritası: Ortak özelliklere göre gruplandırma.
• Zincir Kavram Haritası: Kavramların ardışık ve neden-sonuç ilişkisiyle gösterildiği bir tekniktir.
• Bilgi Haritaları: Bilgiyi görsel, düzenli ve ilişkili sunan öğretim araçlarıdır.
• Kavram Ağı (Semantik Ağ): Kavramlar arasındaki anlam ilişkilerini gösteren görsel bir tekniktir.
• Venn Şeması: Kavramları dairelerle gösterir; ortak alanlar kesişim alanına yazılır, farklar ayrı bölümlerde kalır.
• Vee Diyagramı: Sol tarafta kavramlar ve ilkeler, sağ tarafta gözlem, veri ve sonuçlar yazılır. Ortada odak soru vardır.
• Zihin Haritaları: Ana konu ortaya yazılır. Alt kavramlar dallar şeklinde çıkar. Renk, şekil ve anahtar kelimeler kullanılır.
• Yapılandırılmış Grid: Öğretmen kutucuklardan oluşan bir tablo hazırlar. Kutuların içinde kavramlar, örnekler, görseller vardır. Öğrenciden doğru kutuları seçmesi, işaretlemesi istenir.
• Anlam Çözümleme Tabloları: Satırlara kavramlar, yazılı sütunlara ayırt edici özellikler yazılır. Kavram-özellik ilişkisi var/yok veya (X) ile işaretlenir.
• Kelime İlişkilendirme Testi: Öğretmen anahtar kelimeyi verir. Öğrenci, aklına gelen kelimeleri hızlıca yazar. Ortaya çıkan kelimeler, bilgi düzeyi ve kavram yanılgılarını gösterir (anahtar kelime şeması; öğrenci cevapları seçim, ayırma gibi).
• Kavramsal Değişim Metinleri: Önce yanlış inanç açıkça verilir. Bu yanlışın neden hatalı olduğu gösterilir. Ardından bilimsel ve doğru açıklama sunulur.
• Kavramsal Karikatür: Bir konuda farklı öğrenci düşüncelerini karikatür karakterleri üzerinden gösterir.
• Tahmin - Gözlem - Açıklama (TGA): Adı üstünde :).
• Çalışma Yaprakları: Yaprak test gibi bir şey :).
• Tekzip (Çürütme) Metinleri: Bir iddiayı kanıtlarla yalanlayıp yerine doğru açıklamayı koyma.
• Teşhis Testleri: Öğrencilerin ön bilgilerini teşhis etmek için kullanılan testler.

Kolb'un Öğrenme Stilleri (Yaşantı Temelli Öğrenme)

• David Kolb'a göre öğrenme, deneyimlerden geçen döngüsel bir süreçtir.
• 4 aşamadan oluşur, birey 4 öğrenme stilinden birine daha yakındır:
• Somut Yaşantı: Bir şeyi yaşar, görür, dener.
• Yansıtıcı Gözlem: "Ne oldu, neden oldu?" diye düşünür.
• Soyut Kavramsallaştırma: Kural, kavram, teori oluşturur.
• Aktif Yaşantı: Öğrendiklerini uygular, test eder.
• Etkili bir öğrenme bu döngünün tamamlanmasıyla oluşur.

Kolb'un 4 Öğrenme Stili:

1. Yerleştiren:
• Yaparak-yaşayarak öğrenir.
• Deneme yanılmayı sever.
• Risk almaktan çekinmez.
• Uygun etkinlikler: Rol oynama, deney-uygulama, drama.
2. Değiştiren:
• Gözlem ve hayal gücüyle öğrenir.
• Farklı bakış açılarına açıktır.
• Tartışmayı sever.
• Uygun etkinlikler: Tartışma, öykü, beyin fırtınası, ifade/materyal.
3. Özümseyen:
• Dinleyerek, okuyarak, düşünerek öğrenir.
• Teori ve mantık ön plandadır.
• Düzenli bilgiyi sever.
• Uygun etkinlikler: Anlatım sunumu, okuma, kavram haritaları.
4. Ayrıştıran:
• Problem çözerek öğrenir.
• Tek doğruyu arar.
• Uygulamada teori kullanır.

• Kimse tek bir stile mahkum değildir. İyi öğretim dört aşamayı da içeren öğretimdir.

Dunn ve Dunn Öğrenme Stilleri

• Öğrenmeyi bireyin öğrenme ortamına verdiği tepkilerle inceler.
• Model 5 ana boyut ve alt ögelerden oluşur:
1. Çevresel Faktörler: Işık, ses, ısı, oturma düzeni.
2. Duyuşsal Faktörler: Motivasyon, sorumluluk, ısrar.
3. Sosyolojik Faktörler: Bireysel, eşli, grup.
4. Fizyolojik Faktörler: Yemek-içme, algısal tercihler.
5. Psikolojik Faktörler: Analitik/bütünsel, sağ/sol beyin.

Gregorc Öğrenme Stilleri

Bireyin bilgiyi algılama ve düzenleme biçimine dayanır.

1) Somut: Gördüğüne, yaşadığına inanır. (Algılama Biçimi)

2) Soyut: Kavram, fikir, semboller ile düşünür. (Algılama Biçimi)

3) Ardışık (Sıralı): Adım adım, düzenli. (Düzenleme Biçimi)

4) Dağınık (Rastgele): Esnek, atlamalı, sezgisel. (Düzenleme Biçimi)

> Somut - Ardışık

• Planlı, düzenli, kuralcı.
• Uygulamalı ve net yönergeleri sever.
• Anlatım, uygulama, alıştırma sever.

> Somut - Dağınık

• Deneyerek - keşfederek öğrenir.
• Risk almaya alışıktır.

> Soyut - Ardışık

• Mantık ve teori ağırlıklıdır.
• Sistemli düşünür.

> Soyut - Dağınık

• Hayal gücü ve sezgi ön planda.
• Farklı bakış açıları üretir.

Metabilişsel (Üstbilişsel) Düşünme

Kendi düşünme sürecini fark etme ve yönetme yeteneğidir.

Holistik Düşünme: Tek doğruya ulaşma, hayal gücü ve yaratıcılık geri planda.

Iraksak Düşünme: Bir soruya birçok farklı çözüm üretme. Hayal gücü, beyin fırtınası ön planda.

Lateral (Yanal) Düşünme: Sıradışı, yaratıcı yollarla düşünme, inovasyon.

Edgar Dale'in Yaşantı Konisi

Öğrencilerin öğrendiklerini ne kadar iyi hatırladığını öğrenme etkinliği türüne göre sıralama. Buna göre:

• İnsanlar sadece okuyarak/duyarak çok az öğrenir.
• Yaşayarak ve deneyimleyerek öğrenme çok daha kalıcıdır.

 

ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ VE MATERYAL TASARIMI

> Edgar Dale – Yaşantı Konisi (Önceki sayfa sonundaki)

Formal denge = simetrik

İnformal denge = asimetrik

Gerçek eşya = Doğrudan temas edilebilen, maddi nesneler (para, hayvan, bitki, makine vb.) En iyi öğrenmeleri sağlar.

Ders bitti. :) (Burada bilmediğim çok bir şey yok.)

PROGRAM GELİŞTİRME

Decroly Sistemi (İlgi Merkezleri Metodu):

• Çocuklar doğanın içinde yaparak, yaşayarak öğrenmeli.
• Ders kitabı, not vb. nin değeri yoktur.

Dalton Planı:

• Öğrenci ilgisi, yetenek ve öğrenme hızları farklıdır.
• Bu nedenle ortak ders planı doğru değildir.

Platoon Planı (Küme Modeli):

• Eğitim bütündür.
• Tüm öğretmenler birbiriyle uyumlu olmalıdır.

Winnetka Sistemi:

• Öğretimin bireyselleştirilmesi en temel ilkesidir.
• Yıllık sınıflar sistemi yoktur.

Jena Planı:

• Öğrenci topluluğu temel kıstas.
• Öz tanım, sınıf, not, karne, ceza vs. yok.

Posner’ın Program Türleri:

• Resmi, uygulamadaki, ihmal edilen, örtük, ekstra program.

Daimicilik:

• Değişmeyen evrensel bir eğitim.
• Entelektüel eğitim.
• Eğitim hayata hazırlık değil, ana hazırlıktır.
• Klasik eserler eğitimi önemlidir.

Esasicilik

• Sıkı çalışma ve zorlama.
• Aktif öğretmen.
• Temel bilgi ve beceriler.
• Geleneksel yöntemler ve ezber.

İlerlemecilik

• Demokratik eğitim ortamı.
• Yaparak yaşayarak öğrenme.
• Problem çözme.
• Yaşamın kendisi bir okul.
• Eğitimin merkezinde sen varsın.

Yeniden Kurmacılık

• Gerçek demokrasi.
• Sosyal reform.
• Yeni bir toplumsal düzen.
• Öğrenci merkezli eğitim.

Çekirdek (Core) Tasarımı:

• Toplumun sorunlarını ön planda tutar.
• Öğrenci toplumu bir laboratuvar olarak görür.

> Türkiye'deki program geliştirmeler Taba + Tyler modellerinin etkisi altındadır.

Taba Modeli:

Öğretmenlerin program geliştirme faaliyetlerine katılmalarını sağlar. Tümevarımcı bir yaklaşımdır.

• İhtiyaçların belirlenmesi.
• Hedeflerin belirlenmesi.
• İçeriğin seçilmesi ve düzenlenmesi.
• Öğrenme yaşantılarının seçimi ve düzenlenmesi.
• Neyin nasıl değerlendirileceğinin saptanması.
• Veri ve kanıtları analiz ederek hipotezleri test etme.
• Program ögelerinin sırası ve ilişkilerin kontrolü.

Tyler Modeli:

En akılda kalıcı model kabul edilir. Tümevarım anlayışına göre geliştirilmiştir. Okul merkezli öğrenme yaşantıları doğrusal, aşamalı, basitten karmaşığa doğrudur.

Taba - Tyler Modeli:

Taba ve Tyler modellerinin sentezidir. Elde edilen sonuç yeterli değilse, amaçları saptama aşamasına dönülür.

 

Sistem Yaklaşımı Modeli

• Wulf, Schave.
• Öğretmenler de programı geliştirebilir.
• En iyi dönüt, öğretmenden gelendir.

Rasyonel Planlama Modeli

• Taylor ve Richard.
• Taba ve Tyler modellerinin ortak yönleri ile geliştirildi.
• Teknokratik Model olarak da bilinir.
• Yeniden Kurmacılık felsefesinin etkisi.
• Laik eğitim sisteminde görülür.

Süreç Yaklaşımı Modeli

• Stenhouse.
• Öğretmenlere mesleki özerklik tanır.
• İlerlemecilik felsefesinin etkisi.

Yenilikçi (Durumsal) Model

• Humanist felsefe etkisi.
• Okul merkezli eğitim.

MEB Tarafından Kabul Edilen Son Program Geliştirme Modeli

• İhtiyaçların belirlenmesi.
• Genel/Hedeflerin belirlenmesi.
• Alanın kavram, ilke ve becerilerinin belirlenmesi.
• Öğrenme alanı ve alanla ilgili kazanımların belirlenmesi 
• Temaların ve ünitelerin belirlenmesi.
• Paydaşlarla paylaşımın sağlanması.
• Materyallerin geliştirilmesi.
• Programın onaya sunulması.
• Programın denenmesi, izlenmesi, değerlendirilmesi.

Pert İşlem Ağı: Her işleme bir numara verilir. Temel işlemler bir hat üzerinde ilerlerken, yan/ikincil çalışmalar dallara ayrılarak gösterilir.

Delphi (Anket) Tekniği: Bir dizi anketin kontrollü dağıtımı ile elde edilen bilgilerin değerlendirme süreci.

Progel - Dacum Tekniği: İşin profil analizidir; deneyimli, uzman kişilere sorup belirleme tekniği. Böylece mesleğin yeterlilikleri de çıkarılır.

Devinişsel (Psiko Motor) Alan: Kas ve zihin koordinasyonu gerektiren becerilerin kodlanması.

Bloom Taksonomisi

Öğrenme hedeflerinin basitten karmaşığa hiyerarşik sınıflaması. Bu sayede öğretmenler etkinliklerini alt-üst düzeyde düzenleyebilir.

• Bilgi: (Atatürk hangi yılda doğdu?)
• Kavrama: (Milli mücadele nerede başladı?)
• Uygulama: (Bir formülü farklı soruda uygula)
• Analiz: (Karşılaştırmalı şekilde iki savaşın sebeplerini çözümle)
• Sentez: (Kendi özgün hikayeni yaz)
• Değerlendirme: (Hangi çözüm daha mantıklı, neden)

Bloom Taksonomisi 2001 yılında güncellendi. (Anderson ve Krathwohl tarafından)

Ve şu hale geldi:

• Hatırlama
• Anlama
• Uygulama
• Analiz
• Değerlendirme
• Yaratma

Doğrusal Programlama Yaklaşımı: Ders konularının mantıksal bir sırayla, adım adım, kolaydan zora gitmesi.

Sarmal Programlama Yaklaşımı: Konular sürekli tekrar edilir. Her tekrar, bir öncekinden daha derinleşir. (Örn: Dil sınıfları)

Modüler Programlama Yaklaşımı: Dersler bağımsız modüller halindedir. Her modül tek başına tam öğrenme birimi.

Piramitsel Programlama Yaklaşımı: Konular basitten karmaşığa. Temel bilgi üstüne yeni bilgi eklenerek gidilir.

Çekirdek Programlama Yaklaşımı (Dewey): Eğitim programı temel ve zorunlu konular etrafında yapılır. Tüm öğrenciler için aynı hatadır.

Konu Ağı-Proje Merkezli Prog. (J. Dewey): Konuların birbirine bağlı ağ yapısı ve öğrencilerle projeler üzerinden işlenmesi.

Sorgulama Merkezli Program Yaklaşımı: Öğrenme, öğrencinin soru sorması ve araştırması üzerine kuruludur. Öğrenci kendi listesini belirler.

Belirtke Tablosu (Hedef-İçerik Çizelgesi): Öğrenme hedeflerini açık ve ölçülebilir hale getirildiği tablo.

Provus'un Farklar Yak. ile Değerl. Modeli: Bireysel farklara odaklanır.

Metfessel-Michael Değerlendirme Modeli: Sonuç değil süreç odaklıdır.

Eisner'in Eğitsel Eleştiri Değ. Modeli: Niceliksel değil niteliksel not.

Betimleme \rightarrow Yorumlama \rightarrow Değerlendirme

Stake’nin Uygunluk - Olasılık Modeli:

• Programı, onu uygulayan yönetici ve öğretmenler değerlendirmelidir.

Stufflebeam’in Bağlam-Girdi-Süreç ve Ürün Modeli:

• Oldukça kapsamlı ve çok yönlü bir modeldir.
• Değerlendirme amacı; program hakkında karar verme yetkisine sahip olan kişilere bilgi vermektir.

Ertürk’ün Program Değerlendirme Yaklaşımları

• Tasarıya Bakarak Değerlendirme.
• Ortama Bakarak Değerlendirme.
• Başarıya Bakarak Değerlendirme.
• Erişiye Bakarak Değerlendirme.
• Öğrenmeye Bakarak Değerlendirme.
• Ürün ve Yan Ürünlere Bakarak Değerlendirme.

Program Ögelerine Dayalı Değerlendirme Yaklaşımı

• Her program ögesi tek tek değerlendirilir.

SINIF YÖNETİMİ

Öğretmen Tipleri

• İş Öğretmeni: İş ilgisi yüksek, öğrenci ilgisi düşük.
• Mahalle Kahvesi Öğretmeni: Öğrenci ilgisi yüksek, iş ilgisi düşük.
• Fakültemizi Öğretmeni: İş ve öğrenci ilgisi düşük.
• Stat Öğretmeni: İş ve öğrenci ilgisi yüksek.
• Savaş Alanı Sırası: Öğrenciye ilgi, sınıf denetimi zayıf.

Sınıf Yerleşim Biçimleri

• Aralıklı Geleneksel Yerleşim Biçimi: Çok kalabalık sınıflarda.
• U Düzeni Yerleşim Biçimi: Öğr-öğr ve öğrt-öğr etkileşimi iyi.
• Ekip (Küme) Çalışması Yerleşim Birimi: Ekip çalışması, iş birliği iyi.
• Konferans Masası Yerleşim Biçimi: Öğrt. etkisi düşük, resmi ortam.
• Daire Biçiminde Yerleşim: Grup tartışmaları, göz göze gelme, iletişim.
• Grupların Gruplanması Yerleşim Birimi: Rol yapma, münazara vb.
• Çalışma İstasyonu Yerleşim Birimi: Laboratuvar, etkin öğrenme.
• Proje ya da Özel Çalışma Grupları Yerleşim Birimi: Toplantı salonu, grup projeleri.

Diğer Notlar

• Davranış Değişikliği Modeli: Olumlu davranışı azalt, olumluyu arttır.
• Gevşeyen Davranış Modeli: Net kural koy, tutarlı uygula.
• Gerçeklik Terapisi: Öğrenciye davranışlarının sorumluluğunu aldırır.
• Problem Çözme Modeli: Sorunu tanı, çözüm üret, uygula, değerlendir.
• Kounin - Etkili Öğretmenlik Yaklaşımı: İyi öğretmen, kaosu önler; sınıfı aktif tutar.
• Etkili Disiplin Yaklaşımı: Disiplin sadece ceza değil; davranışı yönlendirme ve öğretme sürecidir. (Canter Modeli)
• Ussal Sonuçlar / Mantıksal Sonuç Modeli: Olumlu disiplin.
• Rudolf Dreikurs: Olumsuz davranışı en aza indirir.

ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME

• Pozitif Korelasyon: \nearrow
• Negatif Korelasyon: \searrow
• Nötr İlişki: \therefore
• Ölçme soruları genelde tablo olarak ya da soru üzerinden geliyor. Sorulardaki eksiklere göre eklemeler yapabilirim.
• Geçerlilik: Ölçme aracının gerçekten "neyi" ölçtüğü.
• Güvenirlik: Ölçümün tutarlı ve tekrarlanabilir olması.
• Objektif Test: Puanlaması kesin ve standart (çoktan seçmeli).
• Performans / Özgün Test: Beceri, uygulama ölçer.
• Norm-Referanslı Test: Öğrenciyi diğerleriyle karşılaştırır.
• Kriter-Referanslı Test: Öğrenciyi belirlenen başarı kriterine göre ölçer.
• Provus + Farklar Yaklaşımı: Öğrencileri birbirleriyle değil, kendi gelişimiyle ölç.
• Metfessel - Michael Modeli: Süreç ve performansı birlikte değerlendirir.
• Rubrikler (Dereceli Puanlama): Performans ölçümünde kritere göre puanlama.
• Likert Ölçeği: Tutum ve görüş ölçer.
• Ortalama: Tüm puanların toplamı / Öğrenci sayısı
• Medyan: Ortanca
• Mod: En sık tekrar eden değer

Madde Güçlüğü (p):

• Maddeyi doğru yapanların oranı.
• Maddeyi doğru yapan öğrenci sayısını al.
• Toplam öğrenci sayısına böl.
• Örnek: 30 öğrenci var, 21 öğrenci maddeyi doğru yaptı.
• Hesaplama: 21 / 30 = 0,7

Madde Ayırt Ediciliği (r değeri):

• Üst grup ile alt grubun doğru cevap farkı.
• Sınıfı puana göre üst %27 ve alt %27 olarak ayır.
• Üst gruptaki doğru sayısından, alt gruptaki doğru sayısını çıkar.
• Örnek:
• Üst grup 12 öğrenci -> 10 doğru
• Alt grup 12 öğrenci -> 6 doğru
• Hesaplama: (10 - 6) / 12 = 4 / 12 = 0,33
• Not: 0,2'nin üzeri iyi, negatif ise kötü maddedir.

Standart Sapma:

Puanların ortalamadan ne kadar sapma gösterdiğini ölçer.

1. Her puandan ortalamayı çıkar -> farkın karesini al.
2. Kareleri topla.
3. Toplam öğrenci sayısına böl -> karekökünü al.

Örnek Hesaplama:

• Puanlar: 60, 70, 80
• Ortalama: 70
• Farklar: (60-70)=-10, (70-70)=0, (80-70)=10
• Kareler: (-10* -10)=100, (00)=0, (1010)=100
• Kareler Toplamı: 100 + 0 + 100 = 200
• Öğrenci Sayısı: 3
• Standart Sapma: Karekök içinde (200 / 3) = Yaklaşık 8,16

Not: Fark ne kadar büyükse dağılım o kadar geniştir.

Yüzdelik Sıra:

Sınıftaki konumun yüzdelik olarak puanındır.

1. Kaçıncı sırada olduğuna bak.
2. Toplam öğrenci sayısına böl.
3. 100 ile çarp.

Örnek: 15 kişilik sınıfta 3. sıradasın.

• Hesaplama: (3 / 15) * 100 = 20
• Sonuç: Yani üst %20 içindesin.
• Eğer ölçüt grubun ortalama başarısına bağlıysa: Bağıl ölçüt.
• Ölçüt önceden belliyse: Mutlak ölçüt.
• İki farklı öğretmenin kağıtları puanlayıp benzer sonuç bulması: Puanlayıcı Güvenirliği'dir.
• Testin kendi içindeki soruların birbiriyle uyumu: İç Tutarlılık.
• Bir uzman "Sorular kapsamı iyi örnekleyememiş" diyorsa: Kapsam Geçerliği düşüktür.
• Eğer bir soru kadın ve erkek adaylarda (eşit bilgiye rağmen) bir grup lehine avantaj sağlıyorsa, bu soru Yanlılık (Geçerlik) sorunu yaşıyordur.

Güçlük İndeksi (p):

• 0 ile 1 arasındadır.
• 1'e yaklaştıkça soru kolaylaşır.
• 0'a yaklaştıkça soru zorlaşır.

Ayırt Edicilik İndeksi (r_jx):

• Soru bilenle bilmeyeni ayırıyor mu?
• 0,30 ve üzeri iyidir. Eksi değer ise o soru hatalıdır.

Diagnostik (Tanıma - Yerleştirme): Kurs başında seviye tespit sınavı yapmak.

Formatif (Biçimlendirme - Yetiştirme): Ünite sonundaki "İzleme Testleri" (Eksikleri görmek için).

Değer Biçme (Summatif): Dönem sonu finali, ehliyet sınavı.

Analitik Rubrik: Analitik rubrik ödevin her parçasını ayrı ayrı puanlar ve en detaylı geri bildirimi sunar.

Holistik (Bütüncül) Rubrik: Ödevin geneline bakıp tek bir puan verir.

Cronbach Alpha (a) Katsayısı: Soruların birbiriyle uyumunu, yani iç tutarlılığı ölçer.

Eşdeğer Formlar Güvenirliği: Testi ikiye bölüp bakma ile 1. kompozisyon ile son 10. kompozisyon arasındaki korelasyona bakmak.

SON NOTLAR

• Eğitim programlarının oluşturulmasında ve düzenlenmesinde merkeze alınacak değişken öncelikle felsefi bakıştır.
• Bunun dikkate alınmamasının oluşturacağı en büyük sorun, ülke kültürünün programlara yansıtılamamasıdır.
• Metafizik > Ontoloji

İDEALİZM

• Amaç: Değişmeyen evrensel doğrulara ulaşmak.
• Akıl ön planda.
• Öğretmen anlatır, tartıştırır, doğruyu bilen rehberdir.
• Akıl, evrensel doğrular, ahlak, klasik eserler, değişmeyen bilgi.

DAİMİCİLİK

• İdealizmin sınıfa girmiş hali :).
• Amaç: Değişmeyen doğruları öğretmek.
• Soru-cevap, tartışma, anlatım, klasik metinler.
• Öğretmen merkezde, otorite, düşünmeye zorlayıcı.

REALİZM

• Amaç: Gerçek dünyayı anlamak.
• Gözlem, deney, somut bilgi, bilimsel yöntem.
• Dış dünya nesnel gerçektir.

ESASİCİLİK

• Realizmin okul disiplini hali.
• Amaç: Toplum için temel bilgileri öğretmek.
• Ezberci, katı, sert, geleneksel anlatım metodu.
• Öğretmen otoritedir; disiplinli, kuralcı, katı.

İLERLEMECİLİK

• Pragmatizm kökenli.
• Hayat değişir, eğitim de değişmeli.
• Bireysel gelişim ve ilerlemeye odaklı.
• Problem çözen, düşünen birey yetiştirir.
• Yaparak yaşayarak öğrenme, grup çalışması, deney.
• Öğretmen rehber, öğrenci merkezli, demokratik sınıf.

YENİDEN KURMACILIK

• İlerlemeciliğin toplumu kurtaran hali :).
• Amaç: Toplumu yeniden inşa etmek.
• Sosyal adalet, demokrasi, toplumsal sorunlar.
• Öğretmen aktif lider.

VAROLUŞÇULUK

• Amaç: Bireyin kendini gerçekleştirmesi.
• Özgürlükçü; not baskısı yok, ilgiye göre öğrenme.
• Öğretmen otorite değil rehber, öğrenci ne isterse o.
• Özgürlük, bireysellik, seçim, özne, anlam.

Soru Ne Diyor? -> Cevap

• Evrensel, değişmez doğrular -> Daimicilik / İdealizm
• Disiplin, temel bilgi -> Esasicilik
• Deneyim, problem çözme -> İlerlemecilik
• Toplumu dönüştürme -> Yeniden Kurmacılık
• Bireysel özgürlük -> Varoluşçuluk
• Dış dünya, deney -> Realizm