EĞİTİMİN TEMELLERİ

• Eğitim; yeniliğe açıktır, direnç göstermez.
• Kültürlenme: Bireyin, kendi içinde yaşadığı kültürün özelliklerini kazanmasıdır.
• Bireyin yeni bir kültüre girmesi ve karşılıklı etkileşim.
• Zoraki Kültürlenme: Kültürel değerlerin bireye zorla kabul ettirilmesidir.
• Kasıtlı Kültürlenme: İstendik yönde kültür aktarma süreci.
• Gelişigüzel Kültürlenme: İnformal.
• Kasıtlı Kültürlenme: Formal.
• Yaygın Eğitim: İnsanların kendi başına edindiği, üretime yönelik beceriler (halı dokumacılığı, iğne oyası işlemeciliği vb.).

• Yapılandırmacılık (Oluşturmacılık):
• Piaget: Yapılandırmacılık; bireyin nasıl anladığını ve öğrendiğini açıklayan bilginin doğasına ilişkin anlayış.
• Vygotsky
• John Dewey
• Glasersfeld

• Tümdengelim, birincil veri kaynakları, bireysel farklılıklar, demokratik ortam.

• Öğrencinin kendi yaşantısıyla, gözlediği deneyimle elde ettiği bilgi kaynakları = Birincil bilgi kaynakları.
• Yapılandırmacı yaklaşımda tavsiye edilmez.
• İkincil bilgi kaynakları: Başka kişiler tarafından oluşturulan bilgileri içerir; yapılandırmacı yaklaşımda tavsiye edilmez.

• 5E Öğretim Modeli:
• Girne: Etkinliklere katılma.
• Keşfetme: Konuyu araştırma.
• Açıklama: Konuyu anlama.
• Derinleştirme: Bilgiyi uygulama.
• Değerlendirme: Kazanım tarama.
• Giriş (Girne), öğrencide merak uyandırır. "Neden" sorusunu sordurur.

• İş Birliğine Dayalı Öğrenme - Vygotsky: Öğrenciler küçük gruplarda, iş birliği ile, birbirlerinden öğrenirler. Kubarık (iş birlikli) öğrenme.

• İş Birliği için gerekenler:
• Olumlu bağlılık
• Heterojen gruplar
• Bireysel sorumluluk
• Grup ödülü
• Yüz yüze etkileşim
• Sosyal beceriler
• Eşit başarı fırsatı

• Olumlu Bağlılık: Öğrencilerin başarıyı birlikte elde edeceklerine olan inanç ile hareket etmeleri.
• Öğrenciler arasında kesinlikle yarış yoktur.
• Rekabet takımlar ve gruplar arasındadır.
• İş birliğine dayalı öğrenme için 2-6 kişilik gruplar idealdir.

• PDÖ (Probleme Dayalı Öğrenme):
• Öğrencilerin yeni, karmaşık ve sorunlu gerçek hayat problemlerini çözmek için bilimsel yöntemin ilkelerini kullanarak çalışmaları ve kendi öğrenmelerini gerçekleştirmeleridir.
• Gerçek hayatla ilgili olması, ilgi ve merak uyandırması ön koşuldur.
• Karmaşık zihinsel beceriler gerektirir.
• Öğrenciler gruplar halinde çalışabilir.
• Tümevarım ve tümdengelim bir arada kullanılabilir.

• Problem çözümünü etkileyen bireysel faktörler:
• Zeka
• Güdülenme
• İşleve takılma
• Tepki kurulumu
• Muhakeme

• Probleme Dayalı Öğrenme ile kazanılması istenen temel beceriler:
• Gözlem
• Karşılaştırma
• Çıkarım (Tahmin)
• Kestirme
• Değişken belirleme
• Deney tasarlama
• Ölçme
• Bilgi ve veri toplama
• Verileri kaydetme
• Veri işleme
• Yorumlama/Sonuç çıkarma
• Sunma
• Deney malzemelerini, araç gereçlerini tanıma ve kullanma

• Proje Tabanlı Öğrenme (Bruner, Kilpatrick, John Dewey):
• Öğrencilerin yaşamda karşılaşabilecekleri problemleri, sınıf ortamında, farklı disiplinlerle bağlantı kurarak, bir senaryo içinde ele alıp öğrenmeye çalıştıkları modeldir.
• Diğer disiplinlerle bağlantılı senaryolar.
• Öğrenci merkezli.
• Öğretmenin iş yükünü artırabilir.
• Öğrenme süresi ve maliyeti artar.
• Sınırlar iyi belirlenmezse konu dağılabilir.
• Disiplinler arası ders planı hazırlamak zordur.

Çoklu Zeka Kuramı (Howard Gardner)

• Bir çok alanda performans ortaya koyma.
• Kalıtımla gelen zeka geliştirilebilir.
• Zeka sayısal olarak ölçülemez.
• Her zeka, kendi içinde değerlendirilir.
• Zeka çok yönlüdür ama kendi içinde bütündür.
• Çok basit işlerde bile birden çok zeka kullanılır.

Çoklu Zeka Boyutları:

• Sözel - Dilsel Zeka
• Mantıksal - Matematiksel Zeka
• Müziksel - Ritmik Zeka
• Görsel - Uzamsal Zeka
• Bedensel - Kinestetik Zeka
• İçsel / Öze Dönük Zeka
• Doğa Zekası

Gagne'nin Öğretim Süreçleri:

• Dikkat: Tetikte Olma
• Beklenti
• Kısa süreli belleğe gitme
• Seçici algılama
• Kodlama (Bilgiyi uzun süreli belleğe gönderme)
• Tepkide bulunma
• Tepkiyi güçlendirme
• İpuçlarını kullanarak bilgiyi getirme

Kolb'un Öğrenme Stilleri (Deneyimsel Öğrenme):

• Bireyin öğrenmeye yönelik eğilimlerini gösterir.
• Somut Yaşantı: Sosyal, girişken, sistemsiz, meraklı.
• Yansıtıcı Gözlem: İzle-dönüt, sezgisel, gözlemci, öz odaklı.
• Soyut Kavramsallaştırma: Mantıksal analiz, tümdengelim.
• Etkin Yaşantı: Yaparak öğrenen, risk alan, dışa dönük.

Aktif (Etkin) Öğrenme:

• Öğrenmeyi öğrenme, öz düzenleme, aktif dinleme.
• Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin temel öğrenme yaklaşımı.

Harmanlanmış Öğrenme:

• Yüz yüze ve web temelli öğretim teknolojilerinin karışımı.

Farklılaştırılmış Öğretim Modeli:

• Bireysel farklar.

Bağlam Temelli Öğrenme:

• Konular arası bağ kurma.

Ters Yüz Öğrenme:

• Dersi ön hazırlıkla öğrencinin öğretmen gelmeden önce, evde ön ders görmesi.

İşlevselcilik (Fonksiyonalizm):

• W. James, J. Dewey.

Olgunlaşma Kuramı:

• Gessel.

Psikanalitik:

• Freud.

Davranışçılık:

• Watson, Pavlov, Skinner.

Bilişsel:

• Gagne, Wertheimer, Koffka, Köhler.

İnsancıl (Hümanist):

• Rogers, Maslow.

• Biyolojik: Hebb, W. James, J. Dewey.
• Ekolojik: Bron Fen Brenner.
• Yapısalcılıkta ise bakış, bireyin kendi kendini incelemesini, hislerini anlatmasını ifade eder.
• İşlevselcilik, Darwin'in evrim kuramından etkilenmiş, uygulamalı psikolojiyi ortaya koymuştur.
• Olgunlaşma Kuramı, gelişimi biyolojik bir süreç olarak ele alır; çevresel ve biyolojik bireysel farkları inceler.
• Davranışçılık, John Locke'un "Tabula Rasa" (Boş Levha) teorisinden yola çıkmıştır. Davranışların nasıl oluştuğunu açıklamaya çalışır.
• Bilişsel Yaklaşım, insanı etkin bir canlı görmüş; zihinsel süreçlere odaklanmıştır. Öncüsü Gestalt ekolüdür.
• İnsancıl (Hümanist) Yaklaşım: İnsanı özgür, seçim yapabilen, özel ve doğuştan iyi kabul eder.
• Biyolojik Yaklaşım, tamamen Darwin'in evrim kuramına ve uyum süreçlerine odaklanmıştır.

• Ekolojik Kuram; çevreyi iç içe geçmiş çemberler halinde ele alır:
• Mikrosistem: Anne, baba vb. doğrudan etkileşim.
• Mezosistem: Çocuğun yakınındakilerle bağlantıları ve iletişimi (Örn: Anne-Öğretmen).
• Egzosistem: Basın, fabrika, kurum, işletme.
• Makrosistem: Ülke kültürü, siyaseti, ekonomisi.

• Büyüme = Sayısal artış.
• Olgunlaşma = Fiziksel yeterlilik.
• Öğrenme = Kalıcı değişim.
• Hazırbulunuşluk = Şu an sahip olunan.
• Gelişimi Etkileyen Faktörler = Kalıtım, çevre, zaman.
• Genotip: Dışarıdan görünmeyen genetik özellikler.
• Fenotip: Dışarıdan görünen saç rengi vb. özellikler.
• Doğum Öncesi
• Bebeklik (0-2)
• İlk Çocukluk (3-6)
• Son Çocukluk (7-11)
• Ergenlik (12-18)
• Genç Yetişkinlik (19-30)
• Yetişkinlik (31-60)
• Yaşlılık (60+)

Gelişimin Temel İlkeleri

• Gelişim kalıtım ve çevre etkileşiminin bir ürünüdür.
• Gelişim süreklidir ve belli bir sıra izler.
• Gelişim bir bütündür.
• Gelişimde bireysel farklar vardır.
• Gelişim genelden özele doğrudur.
• Gelişim nöbetleşe devam eder.
• Gelişimde kritik dönemler vardır.
• Gelişim baştan ayağa ve içten dışa doğrudur.

Freud - Psikoseksüel Gelişim Dönemleri

• Oral Dönem (0-1 yaş): Haz kaynağı ağızdır.
• Anal Dönem (1-3 yaş): Kas kontrolü ve tuvalet eğitimi.
• Fallik Dönem (3-6 yaş): Cinsiyet farklılıklarını anlama; Oedipus ve Elektra kompleksleri.
• Latent (Gizil) Dönem (6-12 yaş): Cinsel enerjinin oyun ve öğrenmeye yönelmesi.
• Genital Dönem (12-18 yaş): Karşı cinse yönelme.

Erikson - Psikososyal Gelişim Dönemleri

• Temel Güvene Karşı Güvensizlik (0-1 yaş)
• Özerkliğe Karşı Kuşku ve Utanç (1-3 yaş)
• Girişimciliğe Karşı Suçluluk (3-6 yaş)
• Başarıya Karşı Aşağılık Duygusu (7-11 yaş)
• Kimlik Kazanmaya Karşı Rol Karmaşası (12-18 yaş)
• Yakınlığa Karşı Yalıtılmışlık (18-30 yaş)
• Üretkenliğe Karşı Durgunluk (30-60 yaş)
• Benlik Bütünlüğüne Karşı Umutsuzluk (60+ yaş)

Adler'in Bireysel Psikoloji Kuramı

• Bireyin eşsizliğine vurgu
• "Aşağılık duygusu"na karşı "üstün olma arzusu"
• Kardeşlerin doğum sırasının kişiliğe etkisini incelemiştir.

Jung'un Analitik Psikoloji Kuramı

• Kişilik; farklı sistemlerden oluşur:
• Ego, kişisel bilinç dışı, kolektif bilinç dışı, arketipler
• Tanrı inancı ortak (kolektif) bilinçten gelir.

Piaget'in Bilişsel Gelişim Kuramı

• Olgunlaşma
• Zeka (Çevreye uyum sağlama yeteneği)
• Şema (Bilişsel Yapı) = Öğrenilecek bilgilerin içine konulacağı boş çerçeve. İlk şemalarımız, doğuştan gelen reflekslerdir. Diğerleri yaşantıyla ve "sosyal geçiş" ile gelir.
• Yaşantı (Deneyim) = Deneyimlerin zihinsel gelişimi uyandırması, tecrübe ile öğrenme
• Sosyal Geçiş (Kültürel Aktarım) = Başkasından öğrenme.
• Örgütleme (Organizasyon) = Bilgileri sistematik hale getirme
• Uyum (Adaptasyon) = "Özümleme" ve "uyumsama"
• Fonksiyonel Değişmezler = Doğuştan gelen (Özümleme, uyum)
• Özümleme (Asimilasyon) = Bireyin yeni durumu, zihnindeki eski şema ile açıklaması (Çocuğun cüceye Noel babası demesi, zürafaya at demesi) "Kendine uydurma" hali
• Uyumsama (Düzenleme, Akomodasyon) = Çocuğun özümseme hatasından kurtulması

Piaget'in Bilişsel Gelişim Dönemleri

• Duyusal (Sensori) Motor Dönem (0-2)
• İşlem Öncesi Dönem (3-6)
• Somut İşlemler Dönemi (7-11 yaş)
• Soyut İşlemler (12-18 yaş)

Duyusal Motor Dönemi: Objelerle etkileşim, refleks davranışlar. Dönem içi önemli olaylar:

• Bellek kullanımının başlaması
• Taklit
• Nesnelerin sürekliliği
• Doğadan ayrışma
• A değil B hatası
• Ertelenmiş taklit
• Ses bulaşması

İşlem Öncesi Dönemi: Piaget'in çocuğun yapabildiklerinden çok yapamadıklarına odaklandığı dönem.

İşlem Öncesi Dönem Olayları:

• Benmerkezcilik (Egosantrizm)
• Monolog
• Toplu Monolog: Aynı anda farklı şeyler söyleyerek
• Paralel Oyun: Bir arada ama birbirinden bağımsız
• Yanlış İnancı Kavrayamama
• Sihirli (Büyüsel) Düşünme
• Canlandırmacılık (Animizm)
• Sembolik Oyun (-mış gibi yapma)
• Odaklanma (Odaktan Uzaklaşamama)

• Özelden Özele Akıl Yürütme
• (Her gün kahvaltıda yumurta yiyen çocuğun, yumurta yerine sucuk yediğinde kahvaltı yapmadığını söylemesi)
• Tek Yönlü Sınıflama ve Tek Yönlü Sıralama
• (İnsanları tek bir özelliğe göre ayırması)
• Tersine Çeviremez (Evden okula gider ama gelmez)
• Korunumu Kazanamaz (Bölünce arttı sanar)
• Parça-Bütün İlişkisi Kuramaz
• Yapaycılık (Artifikalizm): Doğa olayını anlamaz.
• Dolaylı Gerçeği Kavrayamaz (Dış görünüşe göre değişimi anlar)

Soyut İşlemler Dönemi Olayları:

• Tümdengelimsel Akıl Yürütme
• Hipotetik (Varsayımsal) Düşünme
• Göreceli Düşünme
• Ergen Benmerkezciliği
• Birleştirici (Kombinasyonel) Düşünme (Olasılıklı düşün)

Bruner Bilişsel Gelişimi 3 Dönemde İnceler:

• Eylemsel Dönem (0-3 yaş): Yaparak, yaşayarak
• İmgesele Dönem (4-6 yaş): Görsellik ön planda
• Sembolik Dönem (7 yaş ve sonrası): Sayı, nota, harf

Yakınsal Gelişim Bölgesi: Yetişkin desteği ile çocukta oluşan değişim (Öğretme sayesinde kendi ayakkabılarını kendi bağlayabilmesi)

Yapı İskelesi: Öğrenim için çocuğa sunulan destek

• Freud'a göre süperego fallik dönemde oluşur.
• Erikson'a göre davranış = kendisiyle gurur

Piaget'in Ahlak Gelişim Dönemleri:

• Ahlak Öncesi (0-5): Ahlak kuralı yok; basit taklit var.
• Ahlaki Gerçeklik (6-10): Ahlak kuralı, ceza ama sonuç odaklı.
• Ahlaki Özerklik (11 ve +): Ahlaki yargıyı fark eder.

Kohlberg'in Ahlak Gelişimi

• Gelenek Öncesi: İtaat-Ceza, Saf Çıkarcılık
• Geleneksel: Kişiler Arası Uyum, Kanun-Düzen
• Gelenek Sonrası: Sosyal Sözleşme, Evrensel Ahlak

Chomsky'nin Biyolojik Temelli (Biyolinguistik) Dil Gelişimi: * Yaklaşımına göre her insan doğuştan dil öğrenme aygıtı ile doğar.

Piaget Dil Gelişimi Evreleri:

• Otistik konuşma (0-2): Benmerkezci konuşma (3-6)
• Sosyalleşmiş konuşma (7 yaş +)
• Morpem: Çocukların 12-18 ay arası tek sözcük ile pek çok şey anlatması.

Vygotsky, iki dil gelişim döneminden bahseder:

• Özel konuşma (3-6): Çocuk her şeyi sesli konuşup yapar.
• İçsel konuşma (7 yaş +): İçinden düşünerek hareket eder.
• İleriye ket vurma: Eski bilginin, yeniyi zorlaştırması.
• Geriye ket vurma: Yeni bilginin, eskiyi karıştırması.

Davranışçılık:

• Pavlov (Klasik Koşullanma)
• Thorndike (Bağlaşımcılık)
• Skinner (Edimsel Koşullanma)
• Watson ve Guthrie (Bitişiklik)

Bilişsel Davranışçılık:

• Bandura (Sosyal Bilişsel)
• Tolman (İşaret Öğrenme)

Bilişsel Öğrenme:

• Gestalt (Wertheimer, Koffka, Köhler)
• Bilgi İşleme (Gagne)

Davranışçılara göre zihin Tabula Rasa'dır.

• Rescorla - Habercilik İlkesi: "Öğretmen not defterini çıkardı; demek ki sözlü yapacak".
• Garcia Etkisi = Tat tiksinmesi
• Üst düzey koşullanma: Birden fazla uyarıcıya koşullanma.
• Sönme: Pekiştireç kesilince koşullu uyarıcı, nötr uyarıcı haline geri döner.
• Her sabah alarmın 7'ye uyanan, çalmasa da uyanmaya başlar.
• Geçici (Temporal) Koşullanma: Zamanın koşullanma koşullu uyarıcı haline gelen şey zamandır.
• Koşulsuz uyarıcı ve koşulsuz tepki öğrenilmemiş; koşullu uyarıcı ve koşullu tepki öğrenilmiştir.
• Klasik koşullanma, doğrudan yaşantı ile olur.
• Klasik koşullanma, aralarında doğal bir bağ bulunmayan U-T bağının kurulması.
• Davranışçılar insan-hayvan ayrımı yapmaz.
• Pekiştirme, davranıştan önce gerçekleşir.
• Organizma, verileni yapar.
• Organizma pasiftir.
• Davranış bilinçsiz ve otomatiktir.
• Klasik Koşullanma (U - T):
• Pekiştirme, davranıştan sonra gerçekleşir.
• Davranışlar ile sonuç belirlenir.
• Organizma aktiftir.
• Davranış kasıtlıdır.
• Edimsel Koşullanma (T - U):
• Guthrie: Öğrenme için pekiştirmeye ve tekrara gerek yoktur. Sadece bitişiklik (U + T) yeterlidir. (Örnek: Cezayı; dışarı çık, kapıyı kapat, çal ve gir).
• Watson'a göre: Öğrenme için pekiştirmeye gerek yoktur. Bitişiklik (U + U) yeterlidir. "En son-en sık" ilkesi şeklinde açıklanır.
• Küçük Albert Deneyi (Watson): Klasik koşullanma ile duyguların da şartlanabileceğini ortaya koyar.
• Watson: Davranışçılığın kurucusudur.
• Premack İlkesi (Büyükanne Kuralı): Ödevini yaparsan parka götürürüm.
• Genelleştirilmiş Pekiştireç: Para gibi çok yönlü uyaranlardır.
• Dolaylı Pekiştirme: Gözlediğimiz bir davranış pekiştirilirse, bundan biz de benzer şekilde etkileniriz.
• Dolaylı Ceza: Gözlediğimiz bir davranış cezalandırılırsa, bundan biz de benzer şekilde etkileniriz.
• Dolaylı Duygu: Bir uyarıcıyla doğrudan yaşantımız olmasa bile, bu uyarıcıyla yaşantı geçirmiş bireylerde oluşan duygular bizi de benzer şekilde etkiler.
• Bandura - Sosyal-Bilişsel Kuram (Gözlemle Dolaylı Öğrenme):
• Tolman'ın Öğrenme Türleri:
• Kateksis Öğrenme: Bir dürtü ve uyarıcının eşleştirilmesidir. Bu eşleşim bireyin içinde yaşadığı kültürden bağımsız değildir.
• Eşdeğer İnançlar: Organizma temel amacına alt amaçlardan biriyle ulaşabilirse, bu ikiliyi eşdeğer tutmayı öğrenir.
• Bağlaşımcılık Kuramı (Thorndike):
• U - T'yi bir arada tutan şey sinirsel bağdır.
• Bu düşüncesiyle ilk modern psikoloji kuramcısıdır.
• Gestalt Kuramı: Wertheimer, Koffka, Köhler tarafından geliştirilmiştir.
• Gestalt Kuramı: Psikolojik olayların bütünsel bir bakış açısıyla incelenmesinin önemini vurgular. Onlara göre bütün, kendisini oluşturan parçaların toplamından daha farklı ve fazladır.
• Phi-Fenomen: Sabit durumdaki bir şeyin hareketli gibi algılanması.
• Hümanist Yaklaşım (Maslow): İhtiyaçlar hiyerarşisi.
• Kültürel Gecikme: Bir toplumda maddi kültürün, manevi kültürden daha hızlı gelişmesi.
• Durkheim: Eğitim sosyolojisinin kurucusudur. Toplumsal dayanışma duygusunun en önemli unsuru "din"dir der.
• Ziya Gökalp: Eğitimin millileştirilmesinin önemi.
• Demolins Ekolü: "Bireyci toplum" - "Toplulukçu toplum".
• Prens Sebahattin: Ferdiyetçi eğitimi savunmuştur.
• Pragmatizm: 2005-2006 eğitim öğretim yılından beri kullandığımız felsefi akım.
• Daimicilik: Değişmez, sabit eğitim. Evrensellik. Klasik eserler, sabit insan doğası. Sokratik tartışma.
• Esasicilik: Zihin doğuştan boştur. Ezber, baskıcı eğitim.
• İlerlemecilik: Eğitimin merkezinde "değişim" olmalı.
• Yeniden Kurmacılık: Eğitim ile toplumsal reform.
• Pozitivist Eğitim: Deney, gözlem, ölçülebilir başarı.
• Neoliberal Eğitim: Özel sektör katılımı, bireysel tercih.
• Postmodern Eğitim: Çoğulcu, farklılıklara açık.
• Liberal Eğitim: Özgür düşünme, eleştirel sorgulama.
• Ashab-ı Suffe: Mescid-i Nebevi'de kurulan, İslam'daki ilk örgün yapının temelini atan kurum.
• Selçuklu Dönemi'nde; Nizamiye Medresesi'nde okutulan dersler: Fıkıh, kelam, mantık, astronomi, matematik, tarih.
• Maarif-i Umumiye Nizamnamesi (1869): Eğitim sistemine dair ilk kapsamlı düzenleme.
• Darülfünun: Yükseköğretimin başlangıcı.
• Harf İnkılabı: 1928.
• Köy Enstitüleri: 1940.
• Maarif Kongresi: Eğitimcilerle ilk büyük toplantı (1921). İlk ulusal eğitim kongresi. Milli bir eğitim fikri. Kadın öğretmenler de var. Cumhurbaşkanlığı sistemine atıldı.
• John Dewey'in 1924 yılında yazdığı "Türkiye Maarif Teşkilatı Hakkında Rapor", Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki eğitim reformlarının temel belgesi kabul edilir.
• John Dewey: Öğrenme yaşantıyla olur. Üretime dayalı eğitim, pragmatizm, demokratik okul.
• 1973 Milli Eğitim Temel Kanunu: 1924 Tevhid-i Tedrisat'tan sonraki en kapsamlı ve kalıcı eğitim yasasıdır. TR [Türkiye] Maarif Modeli buna dayanır.
• Yusuf Has Hacib (Kutadgu Bilig): Mutluluk Veren Bilgi.
• Kaşgarlı Mahmut (Divânu Lugāti't-Türk)

• Farabi (Muallim-i Sâni): İkinci Öğretmen.
• Bilgi; nazari (teorik), ameli (pratik), sanatsal.
• İhsâü’l-Ulûm (Bilimlerin Tasnifi).
• El-Medinetü'l Fâzıla (Erdemli Şehir).
• Tahsilü’s-Saade (Mutluluğun Kazanılması).

• İbn Sînâ
• Kitâbu’ş-Şifâ (mantık, fizik, matematik, metafizik).
• Kitâbu'n Necât.
• Ahdiye fi't Talim (eğitimle ilgili risaleler).
• Siyâsetü'l-Sibyân (çocuk eğitimi üzerine).

• Gazâlî
• İhyâ’u Ulûmi’d-Dîn.
• El-Münkız mine’d-Dalâl.
• Et-Tarîk ile’l-İlm ve El-Âdâbü’l-Müteallimîn.

• Ahmet Yesevi: Divân-ı Hikmet.

• Ali Kuşçu
• Fethiye (Astronomi).
• Muhammediye (Matematik).
• Fethiye; 212 astronomik cetveller; Fatih'e sunuldu.
• Risâle fi’l-Hisâb (matematik).
• Unkudü’z-Zevâhir (kelam ve inanç esasları).

• Katip Çelebi
• Keşfü’z-Zünûn: İlk İslami bibliyografya ansiklopedisi.
• Cihannüma: Coğrafya ve haritacılık gözlemi.
• Mizânü’l-Hakk: Osmanlı ilim, medrese, sosyal kurum eleştirisi.
• Tuhfetü’l-Kibâr fî Esfâri’l-Bihâr: Denizcilik tarihi.

• Akşemsettin: Fatih'in hocası.
• Maddetü’l-Hayat.
• Risâletü'n-Nûriyye.
• Makāmât-ı Evliya.

• İbn-i Haldun: Mukaddime.

• Satı Bey: Rehber-i Muallimîn (Öğretmen kılavuzu).

• Emrullah Efendi: "Tûbâ Ağacı Modeli" ile bilinir; eğitimin yukarıdan (yükseköğretimden) aşağıya doğru kalkınacağını savunur.

• İsmail Hakkı Baltacıoğlu: "İçtimai Mektep (Toplum Okulu)" kavramını ortaya attı.

• Hasan Ali Yücel = Tercüme Bürosu, Üniversite reformu, Halk evleri

• İsmail Hakkı Tonguç = Köy Enstitüleri'nin mimarı
• Köy Enstitüleri Üzerine
• Canlandırılacak Köy
• Eğitim Yoluyla Canlandırılacak Köy

• Ziya Gökalp = "Milli mefküre", "Terbiye-i İlmiye", "Terbiye-i Milliye" kavramları.
• Türkçülüğün Esasları
• Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak
• Küçük Mecmua (dergi)

• Selim Sabit Efendi
• Rehber-i Muallimin (Osm.'daki ilk öğretmen kılavuzu)
• Osmanlı'da modern öğretmenliğin kurucusu sayılır.

• Hafız Refi Efendi
• "Usül-i Cedid" (yeni yöntemli öğretim)'i savunmuştur.
• Talim-i Sıbyan = Osm.'da okuma yazma öğr. için ders kitabı

• Ahmet Cevdet Paşa
• Tarih-i Cevdet
• Kavaid-i Osmaniyye
• Belagat-ı Osmaniyye